۵ مانع مهم در مسیر قرآنپژوهی برای بانوان
مریم صانعپور، بانوی قرآنپژوه و دانشآموخته دکترای فلسفه اسلامی و نهجالبلاغه، در گفتوگویی تفصیلی با ایکنا به چالشهایی اشاره کرد که مسیر قرآنپژوهی بانوان کشور را با محدودیت مواجه کرده است. او نخستین مانع را نبود اعتمادبهنفس زنان در تولید فهم و قرائت مستقل از قرآن دانست؛ موضوعی که به باور او ریشه در سنت طولانی تفاسیر مبتنی بر «فاهمه مردانه» دارد.
صانعپور دومین مانع را بازتولید همان قرائت مردانه توسط خودِ زنان قرآنپژوه عنوان کرد و گفت گرچه بانوان در سالهای اخیر به سطوح عالی علوم قرآنی دست یافتهاند، اما هنوز منظر زنانه، مادرانه و صلحمحور در بسیاری از تفاسیر غایب است. او فهم زنانه را فهمی «حیاتآفرین، جمعگرا، گفتوگومحور و عدالتطلب» توصیف کرد که میتواند به غنای مطالعات قرآنی بیفزاید.
او در ادامه سرفصلهای محدود و تکراری علوم قرآنی در دانشگاهها و غلبه نقلقولهای ثابت در تفاسیر را سومین مانع جدی دانست و تأکید کرد که قرآنپژوهی زمانی پیش میرود که پژوهشگر با پرسشهای روزآمد و رشتههای علمی گوناگون درگیر باشد. صانعپور با اشاره به رویکرد علامه طباطبایی در المیزان، بر ضرورت استنطاق فعال قرآن در مواجهه با مسائل معاصر تأکید کرد.
چهارمین مانع از دید او، مقاومت سیاستگذاران فرهنگی در برابر رویکردهای نواندیشانه به قرآن است؛ رویکردهایی که به گفته وی میتوانند امکان گفتوگوی جهانی درباره قرآن و عصریسازی پیامهای آن را گسترش دهند. او آثار اندیشمندانی همچون فضلالرحمان، شحرور، ابوزید و نیز نگاههای زنانه نواندیش را ظرفیتهایی برای فهم جدیدتر از قرآن دانست.
صانعپور پنجمین مانع را «فیلترینگ سخت و قطع دسترسی پژوهشگران ایرانی به هوش مصنوعی و بانکهای علمی جهانی» عنوان کرد؛ مسئلهای که به باور او پژوهشهای قرآنی را از روندهای جهانی عقب میاندازد و مانع تعاملات علمی و گفتوگوهای سازنده با محافل دانشگاهی جهان میشود.
او در پاسخ به پرسشی درباره میزان استفاده از خروجی پژوهشهای قرآنی در سیاستگذاری کشور، گفت که متأسفانه پژوهشها بهندرت وارد فرآیند تصمیمسازی میشوند و قرآنپژوهی نیز از این قاعده مستثنا نیست.
وی درباره نقش بانوان در توسعه فرهنگ اسلامی نیز اظهار کرد: «تا زمانی که کرامت انسانی زنان به رسمیت شناخته نشود و آنان از حقوق و نقش مدیریتی برابر برخوردار نباشند، نمیتوان از نقش مؤثر زنان در پیشبرد فرهنگ اسلامی سخن گفت.»
صانعپور در پایان با اشاره به آموزههای قرآنی درباره خلقت مشترک زن و مرد، تأکید کرد حضور مادرانه و صلحآفرین زنان در عرصه عمومی میتواند به شکلگیری جامعهای امن، آرام و مبتنی بر رحمت الهی کمک کند.
